कचरा व्यवस्थापनाची संपूर्ण माहिती Waste management information in Marathi

Waste management information in Marathi कचरा व्यवस्थापनाची संपूर्ण माहिती तुमच्या दैनंदिन जीवनात एखादी गोष्ट सडली की तुम्ही ती टाकून देता. तुम्‍ही कोणत्‍याही गोष्टीला तुमच्‍या उपयोगी पडेल तोपर्यंत तुमच्‍याजवळ ठेवता, त्यानंतर ती टाकून दिली जाते. पण त्या भयानक वस्तूचा आपल्या पर्यावरणावर काय परिणाम होईल याचा तुम्ही कधी विचार केला आहे का?

तुटलेली वस्तू फेकून देण्यापूर्वी, ती आणखी काही दिवस वापरता येईल का याचा विचार करा. कारण तो कचरा फेकून दिल्यास पर्यावरणाला हानी पोहोचेल. या पोस्टमध्ये, आम्ही या समस्येच्या संदर्भात कचरा व्यवस्थापनाचा अभ्यास करू आणि आम्ही ती सोडवण्यासाठी कशी मदत करू शकतो.

Waste management information in Marathi
Waste management information in Marathi

कचरा व्यवस्थापनाची संपूर्ण माहिती Waste management information in Marathi

अनुक्रमणिका

कचरा व्यवस्थापन म्हणजे काय? (What is waste management in Marathi?)

कचरा गोळा करणे आणि त्याची विल्हेवाट लावणे या प्रक्रियेला कचरा व्यवस्थापन असे म्हणतात. कचरा गोळा केल्यानंतर आणि योग्य ठिकाणी नेल्यानंतर, पुनर्वापर, पुनर्वापर आणि विल्हेवाट यांसारख्या प्रक्रियेचा अवलंब केला जातो. तंत्रज्ञान आणि कायदा या दोन्हींचा यात महत्त्वाचा वाटा आहे. कागद, धातू, ई-कचरा, कृषी कचरा आणि प्लास्टिक कचरा यासह असंख्य प्रकारचे कचरा आहेत. या विविध प्रकारच्या कचऱ्याचे व्यवस्थापन करण्यासाठी विविध प्रक्रिया वापरल्या जाऊ शकतात.

काही टाकाऊ पदार्थ कालांतराने मातीत विरघळतात आणि मिसळतात, परंतु काही पिढ्यान्पिढ्या जागेवर राहतात, ज्यामुळे मानवी आरोग्यास महत्त्वपूर्ण हानी पोहोचते. परिणामी, योग्य कचरा व्यवस्थापन महत्त्वाचे आहे; अन्यथा, ते सर्व सजीवांना लक्षणीय हानी पोहोचवू शकते.

कचरा व्यवस्थापनाचे प्रकार (Types of waste management in Marathi)

कचरा व्यवस्थापनाचे सर्वात जास्त वापरले जाणारे प्रकार आहेत:

या विविध कचरा व्यवस्थापन तंत्रे स्पष्टीकरण आणि उदाहरणांसह पाहू.

पुनर्वापर:

पुनर्वापरामुळे पर्यावरण संरक्षणात लक्षणीय योगदान होते. पुनर्वापर करण्यायोग्य कचरा हा कचरा आहे जो वापरण्यायोग्य कचरा घटकांमध्ये मोडला गेला नाही आणि लँडफिल किंवा पाण्याच्या शरीरात टाकला गेला नाही.

एखादी सामग्री पुनर्वापर करण्यायोग्य आहे की नाही हे सूचित करण्यासाठी लेबलिंगचा अवलंब करून, अनेक संस्था आणि परिसरांनी गोष्टींचे पुनर्वापर करणे सोपे केले आहे.

या कचरा व्यवस्थापन पद्धतीचे मुख्य फायदे म्हणजे त्याचा अर्थव्यवस्थेवर आणि पर्यावरणावर होणारा सकारात्मक परिणाम. यामुळे हजारो नोकऱ्या निर्माण होतात, निरर्थक उपक्रमांमधून निधी वळवला जातो आणि निरोगी नफा मिळतो.

तुम्हाला रिसायकलिंगमधून पैसे मिळवायचे असतील तर फक्त रिसायकल करण्यायोग्य कचरा जवळच्या रिसायकलिंग सुविधेत आणा.

भस्म करणे:

कचरा सामग्री जाळणे हा या प्रकारच्या कचरा व्यवस्थापनाचा एक घटक आहे. या सेटलमेंट तंत्राचे दुसरे नाव थर्मल उपचार आहे. विविध कचरा उत्पादने मोठ्या किंवा लहान प्रमाणात जाळून टाकली जाऊ शकतात. बहुसंख्य जमीन-अवरोधित राष्ट्रे भस्मीकरण पद्धत वापरतात.

टाकाऊ वस्तू जाळल्याने निर्माण होणारी उष्णता, ऊर्जा किंवा वाफ अनेक प्रकारे वापरता येते. ही विल्हेवाट लावण्याची पद्धत वायू प्रदूषणास कारणीभूत ठरू शकते हे त्याचे तोटे आहे.

लँडफिल:

हे जगभरातील कचरा व्यवस्थापन प्रणालीच्या सर्वाधिक वापरल्या जाणार्‍या प्रकारांपैकी एक आहे. त्यात मालमत्तेच्या विशिष्ट भागावर कचरा गोळा करणे, हलवणे, सुटका करणे आणि गाडणे यांचा समावेश होतो. कचऱ्याचा सामना करण्यासाठी, अनेक शहरे निर्जन, उघड्या ठिकाणांची योजना आखत आहेत.

प्रत्येक लँडफिल अशा प्रकारे बांधला गेला आहे की त्याची स्वच्छता राखून जमिनीचा जास्तीत जास्त वापर करण्याची क्षमता वाढेल याची खात्री करण्यासाठी सरकार समर्पित आहे.

परंतु लँडफिल हे आरोग्य आणि पर्यावरणाच्या समस्यांमध्ये मोठे योगदान देतात जे अनेक क्षेत्रांवर परिणाम करतात. उदाहरणार्थ, या डंपमधून बाहेर पडणारा वायू वारंवार अत्यंत विषारी असतो.

जैविक पुनर्प्रक्रिया:

जैविक पुनर्प्रक्रिया म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या प्रक्रियेनुसार कागद आणि स्वयंपाकघरातील कचऱ्यासह रासायनिक कचरा उत्पादनांचा पुनर्वापर केला जाऊ शकतो, ही कचरा व्यवस्थापनाची आणखी एक चांगली पद्धत आहे. जैविक पुनर्प्रक्रियामध्ये, बायोमास गॅसिफिकेशन आणि पुनर्वापर यांसारख्या अनेक शारीरिक प्रणाली वापरल्या जातात.

रचना ही एक सामान्य जैविक प्रक्रिया आहे जी नियंत्रित परिस्थितीत घडते. नैसर्गिक वायू, जो उष्णता आणि शक्ती निर्माण करण्यासाठी वापरला जातो, हा स्टॉकच्या टोकांपैकी एक आहे. औद्योगिक कचऱ्याची विल्हेवाट लावण्यासाठी जैविक पुनर्प्रक्रिया वारंवार वापरली जाते.

पशू खाद्य:

अन्न कचरा ही एक गंभीर समस्या आहे ज्याचा काळजीपूर्वक विचार करणे आवश्यक आहे. युनायटेड स्टेट्स डिपार्टमेंट ऑफ ऍग्रीकल्चरचा अंदाज आहे की देशात उत्पादित केलेल्या ३० ते ४० टक्के खाद्यपदार्थांचा वापर किरकोळ विक्रेते आणि ग्राहकांद्वारे अन्नासाठी केला जातो.

अन्नाची किंमत १६१ अब्ज डॉलर्स असण्याचा अंदाज आहे, ही एक महत्त्वाची समस्या आहे. जागतिक स्तरावर अन्न कचऱ्याच्या क्रमवारीत देश अव्वल का आहे, याचे कारण उघड आहे. खते आणि पशुखाद्य ही दोन पर्यावरणीय कचरा व्यवस्थापन तंत्रे आहेत जी अन्न संरक्षित करण्यात मदत करू शकतात.

कचरा व्यवस्थापन तत्त्वे (Waste management information in Marathi)

काही कचरा व्यवस्थापन तत्त्वे पाळल्यास कचऱ्याचे प्रभावीपणे व्यवस्थापन केले जाऊ शकते. परिणामी, प्रक्रियेनुसार कचऱ्याचे श्रेणीबद्ध पद्धतीने नियंत्रण केले जाते. तर, एक एक करून, खाली उतरंडीत सूचीबद्ध केलेल्या कचरा व्यवस्थापन तत्त्वांवर जाऊ या.

1. कचरा कमी करणे:

कचरा व्यवस्थापनाचा प्राथमिक नियम म्हणजे शक्य तितका कमी कचरा निर्माण करणे. एखादी वस्तू कचरा होण्याआधीच थांबवली तर कचरा व्यवस्थापनात खूप मदत होईल. यापुढे कचरा व्यवस्थापनाची प्रक्रिया होणार नाही.

कारण, वाहतूक, पुनर्वापर आणि इतर कचरा व्यवस्थापन ऑपरेशन्सच्या खर्चाव्यतिरिक्त, कचरा खरेदीचा खर्च देखील समाविष्ट आहे. परिणामी, कमी कचरा निर्माण करणे हा सर्वात मोठा पर्याय आहे. या उद्देशासाठी ते वापरता येईपर्यंत आपण काहीही टाकू नये.

2. पुन्हा वापरा:

दुसरे कचरा व्यवस्थापन तत्त्व म्हणजे पुनर्वापर किंवा कोणत्याही गोष्टीचा एकापेक्षा जास्त वेळा वापर करण्याची क्षमता. कचरा व्यवस्थापनात वापरलेली कोणतीही वस्तू शक्य असेल तेथे पुन्हा वापरली जावी. काही दुरुस्तीनंतर ते पुन्हा वापरले जाऊ शकते, परंतु नसल्यास, ते इतर कशासाठी तरी वापरले जाऊ शकते.

तुम्ही जे ऑब्जेक्ट टॉस करणार आहात ते दुसऱ्याला देऊन देखील तुम्ही हे साध्य करू शकता जेणेकरून ते ते वापरू शकतील. त्याचा पुन्हा वापर केला जाईल आणि त्याचा परिणाम म्हणून कचरा होण्यापासून बचाव होईल.

३. रीसायकल:

पुनर्वापर ही कचरा व्यवस्थापन प्रक्रियेतील पुढची पायरी आहे. या ठिकाणी कचरा गोळा करून त्याचा पुनर्वापर केला जातो. कचरा अनेक तांत्रिक प्रक्रियांद्वारे हाताळला जातो आणि ऑब्जेक्ट त्याच्या मूळ स्थितीत पुनर्संचयित केला जातो. जर इतर पर्याय अयशस्वी झाले असतील तरच कचरा व्यवस्थापनात त्याचा वापर केला पाहिजे.

4. ऊर्जा पुनर्प्राप्ती:

जेव्हा मागील पद्धत कचऱ्याचे व्यवस्थापन करू शकत नाही, तेव्हा कचरा व्यवस्थापन प्रक्रियेची पुढील पायरी म्हणजे ऊर्जा पुनर्प्राप्ती. कचऱ्याची विल्हेवाट लावण्यापूर्वी त्यातून ऊर्जा काढण्याचा प्रयत्न केला जातो. आपण काही कचरा वापरू शकतो कारण त्यात ऊर्जा समाविष्ट असते.

5. कचरा गोळा करणे आणि विल्हेवाट लावणे:

ही अंतिम कचरा व्यवस्थापन प्रक्रिया आहे आणि जेव्हा इतर कोणतीही प्रभावी नसते तेव्हा ती वापरली जाते. या पद्धतीने कचरा जमिनीखाली गाडला जातो. तथापि, जमिनीत पुरलेला कचरा पर्यावरणात पसरणार नाही याची खात्री करणे महत्वाचे आहे, कारण यामुळे पर्यावरणास तसेच जीवसृष्टीला हानी पोहोचू शकते.

कचऱ्याचे व्यवस्थापन (Waste management in Marathi)

कचरा नियंत्रित करण्यासाठी अनेक क्रिया पूर्ण केल्या पाहिजेत. सुरुवात करण्यासाठी, कचरा गोळा केला जाऊ शकतो, एका ठिकाणाहून दुस-या ठिकाणी हस्तांतरित केला जाऊ शकतो, वर्गीकरण, पुनर्वापर, पुनर्वापर, पुनर्वापर आणि विल्हेवाट लावली जाऊ शकते. आम्हाला प्रत्येक चरण पूर्णपणे समजून घेण्यास आणि ते कसे पार पाडले जाऊ शकते हे निर्धारित करण्यास अनुमती द्या.

गोळा करा:

कचरा संकलन ही कचरा व्यवस्थापनाची सुरुवातीची पायरी आहे. कचरा गोळा करण्यासाठी, प्रत्येकाने लक्षात ठेवावे की कचरा अशा ठिकाणी टाकला पाहिजे जिथे तो सहजपणे गोळा केला जाऊ शकतो. तुम्ही तुमच्या घरात विविध प्रकारचे डस्टबिन ठेवू शकता म्हणून, त्या कचऱ्याने भरून टाका आणि जवळच्या कचरा सुविधेवर त्याची वारंवार विल्हेवाट लावा. परिणामी, कचरा आपल्या संपूर्ण परिसंस्थेत पसरणार नाही.

योग्य ठिकाणी पोहोचणे:

कचरा गोळा केल्यानंतर, तो योग्य ठिकाणी नेला जाऊ शकतो जिथे त्याचा पुनर्वापर आणि पुनर्वापर करता येईल. जर एखादी वस्तू तुमच्यासाठी खराब झाली असेल, उदाहरणार्थ, दुसरी व्यक्ती ती वेगळ्या प्रकारे वापरू शकते. परिणामी, कचरा वेस्ट प्लांट, स्क्रॅप यार्ड किंवा इतर ठिकाणी नेला जाणे आवश्यक आहे जेथे त्याचे योग्य व्यवस्थापन केले जाऊ शकते.

क्रमवारी लावणे:

कचऱ्याचे संकलन आणि वर्गीकरण केल्यानंतर, एक प्रकारचा कचरा एकाच ठिकाणी जमा करणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ प्लास्टिक आणि धातू, किंवा फोन आणि टॅबलेट, उदाहरणार्थ. हे या सर्व विविध प्रकारच्या कचऱ्यावर वैयक्तिकरित्या प्रक्रिया करण्यास अनुमती देते.

पुनर्उद्देश करण्यासाठी:

पुन्हा वापरता येण्याजोग्या गोष्टी कचऱ्यापासून वेगळ्या केल्या जाऊ शकतात आणि ते वर्गीकरण केल्यानंतर वापरल्या जाऊ शकतात. हे शक्य आहे की तुम्हाला काही किरकोळ दुरुस्ती देखील करावी लागेल.

रिसायकल:

मागील प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर, शक्य असल्यास उर्वरित कचरा पुनर्वापर केला पाहिजे. रिसायकल केल्यास त्याचा पुन्हा वापर करता येतो. हे काहीतरी वेगळे करण्यासाठी वापरले जाऊ शकते, किंवा ते काहीतरी वेगळे करण्यासाठी वापरले जाऊ शकते. उदाहरणार्थ, धातूचा कचरा नवीन वस्तू तयार करण्यासाठी वितळला जाऊ शकतो. कागदाचा कचरा देखील पुनर्वापर करता येतो. पुनर्वापरासाठी तंत्रज्ञान आणि कारखान्याचा वापर आवश्यक असू शकतो.

पृथ्वीच्या पृष्ठभागाखाली दफन केलेले:

वरीलपैकी कोणत्याही प्रक्रियेत वापरण्यास योग्य नसलेला कचरा जमिनीत पुरल्यास हे कचरा व्यवस्थापन पूर्ण होईल. तथापि, हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे की त्यांना निष्काळजीपणे दफन केले जाऊ नये कारण ते वातावरणात पसरू शकतात, अशा प्रकारे त्यांना चांगल्या बंद प्रणालीमध्ये पुरले पाहिजे. कचऱ्याचे अनेक प्रकार आणि त्यांचे व्यवस्थापन धोरण खाली सूचीबद्ध केले आहे. हे वाचल्यानंतर, कोणते कचरा व्यवस्थापन धोरण कोणासाठी सर्वोत्तम आहे याची तुम्हाला चांगली कल्पना येईल.

कागदाच्या कचऱ्याचे व्यवस्थापन (Management of paper waste in Marathi)

कागदी कचऱ्याचे प्रभावी व्यवस्थापन केले जाऊ शकते. कागदाचा वापर बहुतेक लिहिण्यासाठी आणि लिफाफ्यात वस्तू बंद करण्यासाठी केला जातो.

प्रथम आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, आपण वापरत असलेल्या कागदाचे प्रमाण मर्यादित करू शकतो आणि तो कचरा होण्यापासून रोखू शकतो. आम्ही संपूर्ण बाजारपेठेतील गाड्यांमधून सामान घेतो आणि कागदावर ठेवतो, मग आम्ही त्याच गोष्टी वापरतो पण कागद फेकून देतो. कागद वापरण्याऐवजी, तुम्ही तुमच्या घरातील स्टील किंवा इतर धातूची भांडी वापरून ते वाचवू शकता.

दुसरा टप्पा म्हणजे कागदाचा पुनर्वापर करणे, जे विविध प्रकारे केले जाऊ शकते. त्यातून एक कव्हर बनवा, पेन किंवा पेन्सिल ठेवण्यासाठी एक बॉक्स आणि असेच. त्यानंतर, त्याचा पुनर्वापर करून नवीन कागद बनवण्यासाठी वापरता येईल.

काचेचा कचरा:

काचेचा कचरा गोळा करताना, सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे कारण तीक्ष्ण काच कोणत्याही माणसाला किंवा प्राण्यांना टोचून दुखापत करू शकते. काचेचा कचरा घरामध्ये पुन्हा वापरला जाऊ शकतो कारण तो कंटेनर म्हणून वापरला जाऊ शकतो.

घरातील वस्तू खराब न झाल्यास काचेमध्ये ठेवू शकता:

पुनर्वापराच्या दृष्टीने, काच फोडून त्याचे अत्यंत लहान तुकडे केले जातात, त्यानंतर ते वितळले जाते आणि आवश्यक आकारात मोल्ड केले जाते. त्याच्या बिट्सना क्युलेट असे संबोधले जाते. त्याचे पुनर्वापर सुधारण्यासाठी त्यातील अशुद्धता काढून टाकणे आवश्यक आहे. काचेचा अनेक वेळा पुनर्वापर केला जाऊ शकतो आणि त्यामुळे लँडफिलमध्ये त्याची विल्हेवाट लावण्याची गरज नाही.

धातूचा कचरा हाताळणे:

धातूच्या कचऱ्याचे पुनर्वापर आणि पुनर्वापराद्वारे उत्तम व्यवस्थापन केले जाते. ते अनेक वेळा पुनर्नवीनीकरण आणि पुन्हा वापरले जाऊ शकतात. त्याशिवाय, ते किरकोळ दुरुस्तीसह पुन्हा केले जाऊ शकतात.

रीसायकलिंग करण्यापूर्वी धातूचे संकुचित केले जाते जेणेकरून ते लहान जागेत ठेवता येईल. नंतर ते आणखी लहान तुकड्यांमध्ये मोडले जाते, ज्यामुळे धातूच्या पृष्ठभागाचे क्षेत्रफळ वाढते आणि वितळण्यासाठी कमी ऊर्जा लागते. नवीन वस्तू तयार करण्यासाठी आवश्यक आकारात तयार होण्यापूर्वी धातूचे शुद्धीकरण केले जाते.

सेंद्रिय कचरा हाताळणे:

सेंद्रिय कचरा कंपोस्ट करणे हे हाताळण्यासाठी सर्वोत्तम तंत्र आहे कारण बहुतेक सेंद्रिय कचरा लवकर विघटित होतो. ते विघटित झाल्यानंतर ते पुन्हा वापरले जाऊ शकतात. बॅक्टेरिया किंवा बुरशीसारख्या सूक्ष्मजीवांचा वापर करून ते वेगाने विघटित केले जाऊ शकतात. हे घडण्यासाठी विशिष्ट तापमान आणि आर्द्रता असणे आवश्यक आहे; तरच हे जीवाणू जलद गतीने आणि कमी कालावधीत सडण्यास सक्षम होतील.

या प्रक्रियेदरम्यान काही सुरक्षेच्या बाबी लक्षात ठेवल्या पाहिजेत, जसे की कंपोस्ट केल्या जाणाऱ्या सेंद्रिय कचऱ्यामध्ये धोकादायक संयुगे नसल्याची खात्री करणे. कंपोस्ट खताचा दर्जा आणि पीएच माती एकदा कंपोस्ट केल्यानंतर वापरण्यासाठी योग्य असणे आवश्यक आहे.

ई-कचरा व्यवस्थापन (Waste management information in Marathi)

ई-कचरा व्यवस्थापन गंभीर आहे कारण ते पर्यावरणासाठी अत्यंत घातक असू शकते. ई-कचरा म्हणजे इलेक्ट्रॉनिक कचरा, ज्यामध्ये विविध प्रकारचे घातक संयुगे असतात ज्यामुळे विविध प्रकारचे रोग होऊ शकतात. परिणामी, ते काळजीपूर्वक नियंत्रित करणे आवश्यक आहे.

त्यांच्या व्यवस्थापनात, पुनर्वापर आणि पुनर्वापराचा वापर केला पाहिजे. ते गोळा करताना, विशेष कपडे घालावेत जेणेकरुन कामगार ई-कचऱ्याच्या जवळ येऊ नयेत. पुनर्वापर करता येण्याजोग्या वस्तू एका भागात गोळा केल्या पाहिजेत आणि पुनर्वापर करता येण्याजोग्या वस्तू वर्गीकरणानंतर एकाच ठिकाणी गोळा केल्या पाहिजेत.

प्लास्टिक कचरा व्यवस्थापन (Plastic waste management in Marathi)

प्लास्टिक कचरा व्यवस्थापन हे एक कठीण उपक्रम आहे कारण ते खराब करणे आणि पुनर्वापर करणे किंवा पर्यावरणास हानी पोहोचवणे कठीण आहे. परिणामी, त्याचा पुनर्वापर करणे पूर्णपणे ठीक आहे आणि अनेक देश रस्ते बांधण्यासाठी असे करत आहेत, जे प्लास्टिक कचरा व्यवस्थापनाचे उत्तम उदाहरण आहे.

त्याशिवाय प्लास्टिकचा वापर कमी करून त्याचा पुनर्वापर करण्यावर आपण लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. प्लास्टिक कचरा व्यवस्थापनाचा अंतिम टप्पा म्हणजे विल्हेवाट लावणे, जे बर्निंग म्हणून ओळखले जाणारे तंत्रज्ञान वापरून पूर्ण केले जाते. तथापि, पुरेशा देखभालीच्या अभावामुळे, विविध हानिकारक वायू तयार होतात. परिणामी, त्याचा कमी वापर करणे म्हणजे स्मार्ट व्यवस्थापन.

लाकूड कचरा नियंत्रण (Wood waste control in Marathi)

प्रत्येक घरात कुठेतरी खुर्ची-टेबलासाठी तर कुठे दारासाठी लाकूड असते. अशा वेळी कापणीच्या प्रक्रियेदरम्यान लाकडाचे छोटे तुकडे फेकले जातात. फोर्जिंग प्रक्रियेदरम्यान, लाकडाचे पातळ आणि थोडे तुकडे बाहेर पडतात, जे टाकून दिले जातात. त्याशिवाय लाकडी साहित्य जुनाट झाले तरी ते टाकून दिले जाते.

या सर्व लाकडाचा कचरा वापरला जाऊ शकतो. हे कागदावर पुनर्नवीनीकरण केले जाऊ शकते किंवा बांधकाम साहित्य तयार करण्यासाठी वापरले जाऊ शकते. त्याशिवाय, ते ऊर्जा स्त्रोत म्हणून वापरले जाऊ शकतात.

वैद्यकीय कचरा विल्हेवाट लावणे (Medical waste disposal in Marathi)

वैद्यकीय कचऱ्यामध्ये आरोग्य तपासणी किंवा थेरपी दरम्यान निर्माण होणाऱ्या कचऱ्याचा समावेश होतो आणि तो चार प्रकारांमध्ये विभागला जातो: संसर्गजन्य, धोकादायक, किरणोत्सर्गी आणि सामान्य. या सर्व कचऱ्याची हाताळणी वेगवेगळ्या प्रकारे केली जाते.

मानवी/प्राण्यांच्या ऊती, रक्ताने डागलेल्या पट्ट्या, हातमोजे आणि इतर संसर्गजन्य कचरा ही संसर्गजन्य कचऱ्याची उदाहरणे आहेत. या कचऱ्याचे व्यवस्थापन करण्यापूर्वी निर्जंतुकीकरण केले पाहिजे.

या प्रकरणात WHO किंवा राष्ट्रीय आरोग्य संघटनेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन केले पाहिजे. त्यानंतर या आरोग्य संस्थांच्या निर्देशानुसार कोणत्या कचऱ्यावर प्रक्रिया करायची आणि कशी करायची हे ठरवावे.

घातक कचरा व्यवस्थापन- सुया, सर्जिकल चाकू आणि इतर तत्सम वस्तू वैद्यकीय क्षेत्रात अत्यंत धोकादायक आहेत. परिणामी, त्यांच्या उपचारांमध्ये खूप सावधगिरी बाळगली पाहिजे. ते आरोग्य संस्थेच्या शिफारशींनुसार गोळा, पुनर्वापर किंवा विल्हेवाट लावले पाहिजेत.

किरणोत्सर्गी कचरा – हा कचरा सामान्यतः वैद्यकीय क्षेत्रात कर्करोग बरा करण्यासाठी वापरला जातो. कारण ते खूप धोकादायक आहेत, त्यांना नियंत्रणात ठेवण्यासाठी अनुभवी व्यवस्थापकांना नियुक्त केले पाहिजे जेणेकरून ते वातावरणात पसरू नये.

सामान्य कचरा – वैद्यकीय उद्योगात, सामान्य कचरा पुन्हा वापरला जाऊ शकतो, पुनर्वापर केला जाऊ शकतो किंवा साध्या कचरा व्यवस्थापन मानकांनुसार त्याची विल्हेवाट लावली जाऊ शकते.

सर्वात प्रभावी कचरा व्यवस्थापन धोरणे (Waste management information in Marathi)

घातक कचरा म्हणजे मानव, प्राणी किंवा वनस्पतींसाठी हानिकारक कचरा होय. घातक रसायने, घातक धूर इ. तसेच कोणतीही तीक्ष्ण/तीक्ष्ण धातू किंवा काच.

पुनर्वापर, पुनर्वापर आणि विल्हेवाट यासह त्यांच्या व्यवस्थापनासाठी सर्वात योग्य असलेली कोणतीही पद्धत तुम्ही निवडू शकता. जेव्हा त्यांची विल्हेवाट लावली जाते, तेव्हा एक स्थान निवडले पाहिजे जेथे कोणीही राहत नाही आणि विल्हेवाट लावलेल्या धोकादायक सामग्रीची माहिती फलकावर पोस्ट केली जावी.

बॅटरीसाठी कचरा व्यवस्थापन (Waste management for batteries in Marathi)

ई-कचऱ्यामध्ये बॅटरी कचऱ्याचा समावेश होतो, जो सतत वाढत आहे. त्याचे प्रशासन पुनर्वापर, पुनर्वापर किंवा विल्हेवाट लावण्यासाठी वापरले जाऊ शकते. अनेक दुरुस्तीनंतर यातील काही बॅटरी पुन्हा वापरता येतील.

बॅटरी रिसायकलिंगची व्यवस्था केली पाहिजे, कारण लिथियम आयनसारख्या काही बॅटरीचा पुनर्वापर करता येतो. बॅटरीची विविध प्रकारे विल्हेवाट लावली जाऊ शकते. हे साध्य करण्यासाठी रासायनिक पर्जन्य, दिवाळखोर काढणे आणि यांत्रिक पृथक्करण पद्धती वापरल्या जाऊ शकतात. जेणेकरून बॅटरीचे रसायन वेगळे करता येईल.

द्रव कचऱ्याचे व्यवस्थापन (Liquid waste management in Marathi)

कारण ते द्रव स्वरूपात आहे, त्याचे नियमन करणे महत्वाचे आहे कारण ते पसरू शकते आणि त्याची पोहोच वाढवू शकते. जर ते पाण्याच्या मोठ्या स्त्रोतामध्ये मिसळले तर ते मोठ्या प्रमाणात पाणी प्रदूषित करू शकते.

परिणामी, द्रव कचरा हाताळताना खालील गोष्टी लक्षात ठेवा:

  • द्रव कचरा समुद्रातून आणि वातावरणाच्या बाहेर ठेवा.
  • द्रव कचरा सुकवून त्याचे घनकचऱ्यात रूपांतर करणे शक्य असल्यास तसे करा.
  • तुमच्या औद्योगिक कामगारांना आणि इतरांना परिस्थितीची जाणीव करून द्या.
  • कचरा फिल्टर केल्यानंतर आणि दूषित पदार्थ काढून टाकल्यानंतर वातावरणात सोडले जाऊ शकते.

वायू कचरा (Gaseous waste in Marathi)

वायूयुक्त कचरा वातावरणातून सहज पसरतो आणि मानवाला हानी पोहोचवू शकतो. त्यांच्या नियंत्रणामध्ये त्यांना वातावरणात पसरण्यापासून रोखणे आणि त्यांचा शक्य तितका वापर करणे समाविष्ट आहे.

काही घातक वायू, जसे की SO2, Cl2, NH3, H2S आणि इतर, योग्य द्रवाच्या मदतीने ओल्या स्क्रबरमध्ये शोषले जाऊ शकतात, जिथे ते विरघळतील. आपण सर्व वायू कचरा त्याच प्रकारे थांबवू शकतो आणि अशा प्रकारे आपण त्यांचे नियंत्रण करू शकतो.

सर्वात प्रभावी कचरा व्यवस्थापन धोरणे (The most effective waste management strategies)

जेव्हा शेतीचे उरलेले अवशेष आगीत जाळले जातात तेव्हा परिसंस्थेचे मोठे नुकसान होते. तथापि, ते योग्यरित्या नियंत्रित केले असल्यास, ते विविध प्रकारे वापरले जाऊ शकते आणि फायदे प्रदान करू शकते.

सेंद्रिय खत हे कृषी अवशेषांपासून बनवले जाऊ शकते जे गोळा केले गेले आणि खराब केले गेले. इंधन म्हणून वापरण्यासाठी ते गोळा करून इथेनॉलमध्ये रूपांतरित केले जाऊ शकते. शिवाय, विविध प्रकारचे कृषी उरलेले पशुखाद्य म्हणून वापरले जाते.

घरातील कचरा व्यवस्थापन (Household waste management in Marathi)

कचऱ्याचे व्यवस्थापन क्या है, घरगुती कचरा व्यवस्थापन त्याच्या प्रकारानुसार ठरवले जाते; उदाहरणार्थ, जर कचरा घराच्या स्वयंपाकघराशी संबंधित असेल, जसे की उरलेले अन्न किंवा भाज्यांची साल, तर तुम्ही उरलेले अन्न गरीब व्यक्तीला खायला देऊ शकता; वैकल्पिकरित्या, आपण प्राणी खाऊ शकता. जर हे व्यवहार्य नसेल, तर तुम्ही सेंद्रिय खत कुठेतरी गोळा करून ते कुजवून तयार करू शकता.

तथापि, घरातील कचऱ्यामध्ये धातू, कागद आणि प्लास्टिक यांसारखे विविध प्रकारचा कचरा आढळतो. परिणामी, त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वानुसार त्यांचे व्यवस्थापन करा.

प्राणी कचरा व्यवस्थापन (Waste management information in Marathi)

प्राण्यांची विष्ठा आणि शेण ही प्राण्यांच्या कचऱ्याची उदाहरणे आहेत. गाईच्या विष्ठेचा वापर खत, वायू आणि शेण तयार करण्यासाठी केला जाऊ शकतो, हे आपणा सर्वांना माहीत असेलच. यामध्ये गॅस आणि भुसा इंधन म्हणून वापरता येतो.

तथापि, चांगल्या प्रशासनासाठी, ते योग्यरित्या गोळा केले पाहिजेत आणि संशोधनाच्या मदतीने ते अधिक विकसित केले पाहिजेत. कारण संपूर्ण प्रक्रियेदरम्यान काही विषारी वायू विविध बिंदूंवर उत्सर्जित होतात, ज्याला थांबवायला हवे.

मानवी कचरा (Human waste in Marathi)

या संदर्भात मलमूत्र/मूत्राला “मानवी कचरा” असे संबोधले जाते. केवळ शौचालये आम्हाला त्यांच्यावर नियंत्रण ठेवू देतात. कारण ते खतामध्ये बदलून पिकांमध्ये वापरता येते. तथापि, परजीवी आणि इतर सूक्ष्मजंतू मानवी विष्ठा/मूत्राद्वारे शेतात पसरू शकतात आणि नंतर इतर लोकांना संक्रमित करू शकतात, त्यामुळे प्रतिबंध आवश्यक आहे.

त्याशिवाय, ते फील्ड-फ्रेंडली आहेत याची खात्री करण्यासाठी त्यांना शेतात ठेवण्यापूर्वी त्यांची पीएच चाचणी करणे देखील आवश्यक आहे.

बुचर अन्न कचरा व्यवस्थापन (Butcher Food Waste Management in Marathi)

जनावरांचे अवशेष कसायाने फेकून देण्यापेक्षा ते इतर प्राण्यांना खाऊ घालणे श्रेयस्कर आहे. तसे, जेव्हा तुम्ही कसाई खाता तेव्हा तुमच्याकडे फक्त जनावरांचे चामडे आणि पिसे कचरा म्हणून उरतात, कारण बाकी सर्व काही इतर प्राणी खातात आणि संपतात.

शिवाय, जनावरांची कत्तल होत असताना रक्त गोळा करण्याची कोणतीही योजना नाही. हे रक्त नंतर नद्यांमध्ये ओतते, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणात प्रदूषण होते. हे गोळा केले जाऊ शकतात आणि फार्मास्युटिकल ऍप्लिकेशन्समध्ये वापरले जाऊ शकतात.

कचरा व्यवस्थापनाचे तोटे (Waste management information in Marathi)

कचरा व्यवस्थापनातही लक्षणीय तोटे आहेत. कारण कचरा सामग्रीचे व्यवस्थापन करण्यासाठी अधिक मनुष्यबळ आणि निधीची आवश्यकता असते. कारण पुनर्वापर आणि लँडफिलिंग यासारख्या महागड्या पद्धती. याव्यतिरिक्त, आपल्यासारख्या राष्ट्रांमध्ये या प्रक्रियांवर अधिक खर्च करणे आव्हानात्मक आहे. यामुळे, या कचरा व्यवस्थापन तंत्रांचा वापर करणे आमच्यासाठी थोडे आव्हानात्मक आहे.

याशिवाय कचरा व्यवस्थापन प्रक्रियेत गुंतलेल्या कर्मचाऱ्यांच्या आरोग्याला नेहमीच धोका असतो. कारण कचऱ्याचा वास आणि त्यात असलेल्या बॅक्टेरियाचा त्यांच्या आरोग्यावर परिणाम होतो. कचरा जाळल्याने निर्माण होणाऱ्या विषारी वायूमुळे मानवी आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम होतो.

जगाला मात्र दोन बाजू आहेत: एक फायदा आहे, तर दुसरा तोटा आहे. परिणामी, कचरा व्यवस्थापनात दोन घटकांचा समावेश होतो. तथापि, कचरा नियंत्रित केल्याने सर्व लोकांना फायदा होईल आणि तसे न केल्याने सर्व लोकांचे नुकसान होईल. त्यामुळे कचऱ्याचे व्यवस्थापन करणे गरजेचे आहे.

निष्कर्ष

संपूर्ण पर्यावरणासाठी, या समाजासाठी आणि सर्व अस्तित्वासाठी कचरा व्यवस्थापन महत्त्वपूर्ण आहे. कारण जर आपण आपल्या कचऱ्याचे व्यवस्थापन केले नाही तर संपूर्ण पर्यावरणाला त्रास होईल आणि इतर रोग समाजात पसरतील. यामुळे आपल्या अस्तित्वाला गंभीर धोका निर्माण झाला आहे. यामुळे कचरा व्यवस्थापनासाठी आपण सर्वांनी मिळून प्रयत्न केले पाहिजेत. परिणामी, कचऱ्याशी संबंधित प्रदूषण जागतिक स्तरावर कमी केले जाईल.

FAQ

Q1. कचरा व्यवस्थापन कशाला म्हणतात?

कचर्‍याची विल्हेवाट लावणे, कमी करणे, पुनर्वापर करणे आणि प्रतिबंध करणे यासाठी कंपनी वापरते ती पद्धत कचरा व्यवस्थापन प्रणाली म्हणून ओळखली जाते. पुनर्वापर, कंपोस्टिंग, ज्वलन, लँडफिल्स, बायोरिमेडिएशन, कचरा ते ऊर्जा आणि कचरा कमी करणे ही काही संभाव्य कचरा विल्हेवाटीची तंत्रे आहेत.

Q2. कचरा व्यवस्थापन काय आहे?

कचरा व्यवस्थापन म्हणजे पर्यावरण, मानवी आरोग्य, ग्रहीय संसाधने आणि सौंदर्यशास्त्रावरील कचऱ्याचे नकारात्मक परिणाम कमी करणे. अशा कचऱ्याचे पर्यावरण आणि मानवी आरोग्यावर होणारे घातक परिणाम कमी करणे हे कचरा व्यवस्थापनाचे ध्येय आहे.

Q3. कचरा व्यवस्थापनाचे महत्त्व काय?

चांगल्या कचरा व्यवस्थापन प्रणालीमुळे पुनर्वापरासाठी मौल्यवान संसाधने उपलब्ध होऊ शकतात. यामुळे खर्चात बचत तसेच नवीन रोजगार आणि व्यवसायाच्या संधी मिळू शकतात. पर्यावरणाला कचरा कमी करणे, पुनर्वापर आणि पुनर्वापराचा फायदा होतो, परंतु ते आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर देखील असू शकते.

लक्ष द्या:

तर मित्रांनो वरील लेखात आपण Waste management information in Marathi पाहिले. या लेखात आम्ही Waste management बद्दल सर्व काही माहिती देण्याचा प्रयत्न केला आहे. जर तुमच्या कडे Waste management in Marathi बद्दल आजून काही माहिती असेल तर आम्हाला नक्की संपर्क करा. हा लेख तुम्हाला कसा वाटला ते नक्की कंमेंट बॉक्स मध्ये सांगा.

हे पण वाचा:

Leave a Comment

x