भुजंगासनाची संपूर्ण माहिती Bhujangasana information in Marathi

Bhujangasana information in Marathi भुजंगासनाची संपूर्ण माहिती योग आणि आयुर्वेदाचा उगम भारतात झाला आणि तेथूनच ते जगभर पसरले. निसर्गाने माणसाला योग आणि आयुर्वेद दोन्ही शिकवले आहे. निसर्गात आढळणाऱ्या वनौषधींचा वापर करून निरोगी राहण्यासाठी मानवाने आयुर्वेदाचा शोध लावला. मनुष्याने अनेक पशु-पक्ष्यांच्या मुद्रांचा अभ्यास करून योगविद्या शोधून काढली.

योग आणि आयुर्वेद हे केवळ लोकांना निरोगी ठेवण्यासाठी नाहीत. ते आपल्याला खऱ्या अर्थाने कसे जगायचे आणि आतून निरोगी कसे ठेवायचे हे शिकवतात. भुजंगासन ही अशीच एक स्थिती आहे ज्याचा नियमित सराव केल्यास अनेक फायदे होतात. म्हणूनच, या लेखात मी भुजंगासनाबद्दल सर्व माहिती देण्याचा प्रयत्न केला आहे. जे हे आसन करण्यापूर्वी आपल्याला माहित असणे आवश्यक आहे.

Bhujangasana information in Marathi
Bhujangasana information in Marathi

भुजंगासनाची संपूर्ण माहिती Bhujangasana information in Marathi

अनुक्रमणिका

भुजंगासन म्हणजे काय? (What is Bhujangasana in Marathi?)

असेच एक योगासन म्हणजे भुजंगासन, जे दोन शब्दांनी बनलेले आहे. एक भुजंग साप आहे, तर दुसरा आसन आहे. भुजंगासनाला इंग्रजीत कोब्रा पोझ असे म्हणतात कारण शरीराची वक्रता सापासारखी असते. या योगाच्या अनेक आरोग्यविषयक फायद्यांमुळे, याचा समावेश सूर्यनमस्कारात करण्यात आला आहे. हे आसन करण्याच्या फायद्यांची या लेखात अधिक चर्चा केली आहे. आपण पुढे जाण्यापूर्वी, प्रथम भुजंगासनाचे वेळेचे बंधन आणि त्यामागील भौतिकशास्त्र समजून घेणे महत्वाचे आहे, जे खालीलप्रमाणे आहे:

भुजंगासन वेळ मर्यादा: सुरुवातीला, भुजंगासन योगाची मुद्रा सुमारे ३० सेकंद धरून ठेवणे चांगले. त्याच वेळी, ही वेळ मर्यादा काही सरावानंतर हळूहळू एक मिनिटापर्यंत वाढवता येते.

भुजंगासनाचे शास्त्र: भुजंगासनाच्या शास्त्राचा विचार केल्यास, या आसनाचा मुख्य प्रभाव पोटाच्या स्नायूंवर आणि मणक्यावर होतो. म्हणूनच हे आसन पाठीचा कणा मजबूत करण्यासाठी आणि पोटाच्या स्नायूंना जोडण्यासाठी मानले जाते. याव्यतिरिक्त, ते रक्त परिसंचरण सुधारण्यास मदत करू शकते. याशिवाय भुजंगासनाचे इतर फायदे आहेत, ज्यांची आपण या निबंधात नंतर सविस्तर चर्चा करू.

हे पण वाचा: योगाची संपूर्ण माहिती

भुजंगासन फार महत्वाचे का आहे? (Why is Bhujangasana so important in Marathi?)

भुजंगासन केल्याने तुमचे संपूर्ण शरीर प्रभावीपणे ताणले जाते. ते तुमची पचनसंस्था मजबूत करते आणि त्यावर अद्भुत प्रभाव पाडते. परिणामी तुमचे शरीर अधिक लवचिक होऊ शकते. व्यायामाचा अभाव आपल्या पाठीच्या स्नायूंवर विशेषतः नकारात्मक परिणाम करतो.

हळूहळू, हे स्नायू खराब होतात, ज्यामुळे पाठीचा त्रास, वाकणे समस्या, स्लाइड डिस्क आणि पाठीशी संबंधित इतर समस्या उद्भवतात. आपण या लेखात भुजंगासन योग पद्धत, त्याचे फायदे आणि सुरक्षितता उपाय याबद्दल चर्चा करू. यामुळे तुम्हाला या योग स्थितीचा लाभ मिळू शकेल.

भुजंगासन योगाचे प्रकार (Bhujangasana information in Marathi)

तुमच्या गरजा आणि शारीरिक क्षमतांनुसार तुम्ही भुजंगासनाच्या चार प्रकारांपैकी एक किंवा कोब्रा पोझ निवडू शकता.

पारंपारिक भुजगासन:

भुजंगासनाची सर्वात सामान्य भिन्नता ही कोब्राची भूमिका आहे. या मुद्रेची पूर्वी चर्चा झाली होती. तुमच्या शरीराला आणि मनाला नियमित व्यायामाचा विविध प्रकारे फायदा होऊ शकतो.

अर्धा कोब्रा पोझ:

नवशिक्यांनी हे भुजंगासन वापरावे. जेव्हा तुम्ही पहिल्यांदा योगासन सुरू करता तेव्हा तुमचे शरीर फार लवचिक नसते. परिणामी, मागे झुकणे आव्हानात्मक असू शकते. ही स्थिती कायम ठेवताना फक्त मागे झुकणे सुरू ठेवा. परिणामी तुमचे शरीर प्रारंभिक शक्ती प्राप्त करेल.

वक्र हात कोब्रा पोझ:

कर्ल्ड आर्म कोब्रा पोझ हे स्टँडर्ड कोब्रा पोझचे एक सोपं रूप आहे. भुजंगासनाच्या या भिन्नतेमध्ये, आपण आपले हात सरळ ठेवण्याऐवजी वाकवू शकता. तुम्ही हात जोडूनही हे करू शकता.

भुजगासन हात वर करणे:

हा व्यायाम अशा व्यक्तींसाठी आहे ज्यांना त्यांची पाठ मजबूत करायची आहे. हे सोपे करण्यासाठी, या स्थितीत सरळ हात राखून तुम्ही तुमची पाठ उंच करू शकता.

हे पण वाचा: चक्रासनाची संपूर्ण माहिती

भुजंगासनाचे दहा फायदे (Ten Benefits of Bhujangasana in Marathi)

भुजंगासनाचा सराव करण्याचे फायदे विविध शारीरिक आणि भावनिक समस्यांवर मदत करू शकतात, ज्यात खालील गोष्टींचा समावेश आहे:

1. फुगलेले पोट कमी करण्यास मदत

NCBI (नॅशनल सेंटर फॉर बायोटेक्नॉलॉजी इन्फॉर्मेशन) द्वारे प्रसिद्ध केलेल्या अभ्यासात योग आसनांच्या अनेक प्रकारांचे वर्णन केले गेले आहे, जे स्त्रियांच्या पोटातील चरबी कमी करण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतात. या योगासनांमध्ये भुजंगासन देखील होते. शिवाय, भुजंगासनावरील अभ्यासानुसार, या आसनामुळे पोटाच्या स्नायूंमध्ये ताण येतो, ज्यामुळे फुगलेले पोट कमी होण्यास मदत होते. या आधारावर पोटातील चरबी कमी करण्यासाठी भुजंगासन फायदेशीर मानले जाऊ शकते.

2. फुफ्फुस मजबूत करणे

भुजंगासनाचे फायदे फुफ्फुसाचे आरोग्य राखण्यासाठी आणि मजबूत करण्यासाठी देखील मदत करू शकतात. नॅशनल सेंटर फॉर बायोटेक्नॉलॉजी इन्फॉर्मेशन (NCBI) ने फुफ्फुसाचे गंभीर आजार आणि योगासने केलेल्या अभ्यासात हे आढळून आले आहे.

संशोधनानुसार अनेक योगासनांमुळे फुफ्फुसाच्या समस्यांवर मदत होते. या आसनांना भुजंगासन ही संज्ञाही आहे. फुफ्फुसांना बळकट करण्यासाठी या आसनात श्वास घेण्याच्या तंत्राचा सराव केला जाऊ शकतो. या आधारावर भुजंगासन देखील फुफ्फुसाचे आरोग्य राखण्यासाठी फायदेशीर मानले जाऊ शकते.

3. खांदे आणि मानेवरील तणाव कमी होतो

इंडियन जर्नल ऑफ पॅलिएटिव्ह केअरमध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासानुसार भुजंगासन ही एक स्ट्रेचिंग पोझ आहे ज्यामुळे शरीरात ताण येतो. त्याच वेळी, या अभ्यासानुसार, स्ट्रेचिंग पोस्चर खांदे, पाठ आणि मान तसेच संपूर्ण शरीराला आराम देण्यास मदत करू शकतात. या आधारावर, भुजंगासन योगाचे फायदे खांद्यावर आणि मानेवरील ताण कमी करण्यासाठी फायदेशीर मानले जाऊ शकतात.

4. पाठीचा कणा मजबूत आणि लवचिक

भुजंगासन हे असेच एक योगासन आहे, ज्याचा आधी माहितीत उल्लेख केला आहे, ज्याचा मुख्य प्रभाव मणक्यावर असतो. परिणामी, ते पाठीचा कणा मजबूत करण्यास मदत करू शकते. त्याच वेळी, दुसर्या अभ्यासात मणक्याला लवचिक बनवण्यासाठी ते प्रभावी असल्याचे वर्णन केले आहे. ही आकडेवारी पाहता, भुजंगासनाचे फायदे पाठीचा कणा मजबूत आणि ताणण्यास मदत करू शकतात असा निष्कर्ष काढणे वाजवी आहे.

5. नितंबांचे स्नायू मजबूत 

भुजंगासन हिप स्नायूंना बळकट करण्यासाठी देखील फायदेशीर आहे. या संदर्भात कोणतेही निर्णायक पुरावे नसले तरी भुजंगासनाचे संशोधन असेच असल्याचे ठामपणे सुचवते. संशोधनानुसार, भुजंगासनाच्या सरावात नितंबांचे स्नायू देखील गुंतलेले असतात आणि स्ट्रेच तयार होतात. या आधारावर, भुजंगासनामुळे नितंबाच्या स्नायूंची ताकद काही प्रमाणात कमकुवत होण्याची अपेक्षा केली जाऊ शकते. त्याशिवाय, नितंबाचे स्नायू दुखत असल्यास हे आसन करता येत नाही, असाही दावा केला जातो.

6. यकृत आणि मूत्रपिंडांसाठी फायदेशीर

भुजंगासनाचे परिणाम तुमचे यकृत आणि मूत्रपिंड निरोगी ठेवण्यास देखील मदत करू शकतात. शरीरातील चयापचय असंतुलनामुळे मूत्रपिंड विकृती आणि फॅटी यकृत समस्या उद्भवू शकतात. त्याच वेळी, भुजंगासन मंद चयापचय पुनर्प्राप्त करण्यात मदत करू शकते. दरम्यान, दुसर्या अभ्यासानुसार, भुजंगासन शरीरातील रक्त परिसंचरण सुधारून अनेक अवयवांना निरोगी ठेवण्यास मदत करू शकते, ज्यात मूत्रपिंड आणि यकृत यांचा समावेश आहे. या आधारावर मुत्र आणि यकृताचे आरोग्य राखण्यासाठी भुजंगासन उपयुक्त मानले जाऊ शकते.

7. चयापचय प्रक्रिया नियंत्रणात ठेवा.

निबंधात आधी वर्णन केल्याप्रमाणे भुजंगासन चयापचय विकार सुधारण्यात मदत करू शकते. त्याच वेळी, नॅशनल सेंटर फॉर बायोटेक्नॉलॉजी इन्फॉर्मेशनने केलेल्या अभ्यासात असे आढळून आले आहे की भुजंगासनासह अनेक योगासने चयापचय समस्यांवर उपचार करण्यासाठी फायदेशीर आहेत. या आधारावर, भुजंगासन मंद चयापचय प्रक्रियेचे नियमन करण्यासाठी उपयुक्त मानले जाऊ शकते.

8. निरोगी वजन राखा

निबंधात आधी सांगितल्याप्रमाणे भुजंगासनाच्या सरावामुळे पोटाच्या स्नायूंमध्ये ताण येतो. हे फुगलेले पोट कमी करण्यास मदत करू शकते. यासोबतच, शरीराचे एकूण वजन नियंत्रणाशी संबंधित अभ्यासामध्ये शरीराचे वजन सुधारण्यासाठी योगासनांच्या यादीत हे समाविष्ट केले आहे. त्यामुळे भुजंगासन वजन कमी करण्याच्या दृष्टीने फायदेशीर मानले जाऊ शकते.

9. तणाव कमी करणे

भुजंगासनाचा सराव शारीरिक आणि भावनिक तणावाच्या परिस्थितीत फायदेशीर ठरू शकतो. भुजंगासन करण्याच्या फायद्यांवरील अभ्यासात, याची निःसंदिग्धपणे पुष्टी झाली. अभ्यासानुसार, भुजंगासन थकवा, अशक्तपणा आणि डोकेदुखी यांसारख्या विशिष्ट चिंतेची लक्षणे कमी करण्यास मदत करू शकते. या आधारावर, असा निष्कर्ष काढणे उचित आहे की भुजंगासनाचा उपयोग चिंता कमी करण्यासाठी देखील केला जाऊ शकतो.

10. कटिप्रदेश आणि दमा सह मदत करते.

भुजंगासनाचा उपयोग सायटिका आणि दम्याची लक्षणे दूर करण्यासाठी देखील केला जाऊ शकतो. भुजंगासनावरील एका अभ्यासात याची निःसंदिग्धपणे पुष्टी झाली. अभ्यासानुसार हे आसन सायटिका दुखण्यापासून आराम देते असे मानले जाते. हे देखील सांगितले जाते की ते दम्याच्या लक्षणांच्या व्यवस्थापनात मदत करू शकते. तथापि, अस्थमाच्या गंभीर रुग्णांनी हे आसन करणे टाळावे, असे अभ्यासात म्हटले आहे.

भुजंगासन कसे करावे? (How to do Bhujangasana in Marathi?)

भुजंगासनाचा सराव कसा करायचा हे समजून घेण्यासाठी पुढील गोष्टी तुम्हाला मदत करतील:

  • सुरुवात करण्यासाठी, योगा चटईवर पोटावर झोपा आणि तुमचे हात तुमच्या डोक्याच्या दोन्ही बाजूला ठेवा आणि तुमचे कपाळ जमिनीवर ठेवा.
  • हे करताना तुमचे पाय कडक ठेवा आणि त्यांच्यामध्ये काही अंतर ठेवा.
  • तुमचे तळवे तुमच्या खांद्याप्रमाणे समान पातळीवर आणा. त्यानंतर, दीर्घ श्वास घेताना, आपले शरीर आपल्या नाभीपर्यंत उंच करण्याचा प्रयत्न करा, आपले हात जमिनीवर दाबा.
  • तुम्ही प्रथम तुमचे डोके, नंतर तुमची छाती आणि शेवटी तुमची नाभी उंच करा.
  • आकाशाकडे पाहण्याचा प्रयत्न करून थोडा वेळ या स्थितीत रहा.
  • या व्यायामादरम्यान दोन्ही हातांवर वजनाचे वितरण आणि योग्य श्वासोच्छ्वास ठेवा.
  • हळूवारपणे श्वास सोडा आणि आपल्या सुरुवातीच्या स्थितीत परत या.
  • तुम्ही या पद्धतीने योगाचे एक आवर्तन पूर्ण केले असेल.
  • तुमच्या क्षमतेनुसार तुम्ही या योगाची तीन ते पाच चक्रे करू शकता.

भुजंगासनासाठी मार्गदर्शक (Bhujangasana information in Marathi)

जर तुम्ही यापूर्वी भुजंगासन केले नसेल, तर काही गोष्टी लक्षात ठेवणे अत्यावश्यक आहे:

  • व्यायामामध्ये डोके उचलण्यापूर्वी, तुमचे दोन्ही हात योग्य स्थितीत असल्याची खात्री करा. व्यायाम करताना दोन्ही हात छातीच्या वर आणि खांद्याच्या अगदी खाली असावेत.
  • हे आसन करताना, आपले हात पसरवून कोपर लॉक करण्याऐवजी किंचित वाकलेले ठेवा.
  • डोके वर काढताना मान वरच्या दिशेने झुकू नका; त्याऐवजी, काळजीपूर्वक उचलण्याचा प्रयत्न करा.
  • लक्षात ठेवा की जेव्हा तुम्ही डोके वर करता तेव्हा तुमच्या मणक्याच्या खालच्या भागावर जास्त ताण येत नाही.
  • या स्थितीत असताना आपल्या नितंबांना अजिबात आतील बाजूस बळजबरी न करण्याचा प्रयत्न करा. आपले शरीर द्रव ठेवून आरामशीर मुद्रा ठेवा.
  • तुमच्या मणक्याच्या खालच्या भागावर ताण पडू नये म्हणून या आसनात तुमच्या दोन पायांमध्ये काही अंतर ठेवा.
  • वर्कआउट दरम्यान तुमचा पुढचा धड उचलताना लक्षात ठेवा की तुम्ही अंतिम स्थितीत पोहोचल्यानंतर तुमच्या शरीराचे वजन तुमच्या हातावर किंवा पायांवर पडू देऊ नका. हिप स्नायूंचा वापर करून ही स्थिती कायम ठेवा.

भुजंगासनामागील शास्त्र (Science behind Bhujangasana in Marathi)

योगाच्या अभ्यासातील सर्वात वैविध्यपूर्ण आसनांपैकी एक म्हणजे भुजंगासन. त्याच्या समर्थकांच्या मते, या योगासनाचे बरेच फायदे आहेत. हे आपली पाठ मजबूत करते आणि आपल्या मणक्याला लवचिकता देते. परिणामी आपली पुनरुत्पादक आणि पचनसंस्था मजबूत होते.

वरील सर्व व्यतिरिक्त, चक्र उघडण्यासाठी ही मुद्रा महत्त्वपूर्ण आहे. परिणामी, भुजंगासनाचा सराव केल्याने आपल्या शरीरातील ७ पैकी ४ चक्रे उघडण्यास मदत होते. विशुद्दी, अनाहत, मणिपुरा आणि स्वाधिस्थान ही या चार चक्रांची नावे आहेत. हे आसन करताना डोळे उघडे ठेवल्यास डोळ्यांच्या नसा आणि डोळ्यांचा प्रकाश वाढण्यास मदत होते.

भुजंगासन केल्यानंतरची आसने (Asanas after Bhujangasana in Marathi)

भुजंगासनानंतर तुम्ही हे आसन करू शकता:

  • बिटिलासन
  • उभ्या चेहरा श्वास
  • सेतुबंधासन

FAQ

Q1. याला भुजंगासन का म्हणतात?

“कोब्रा पोझिशन” हा शब्द संस्कृत शब्द “भुजंगा” पासून आला आहे, ज्याचा अर्थ साप किंवा साप आणि “आसन” म्हणजे मुद्रा. भुजंगासन, एक उत्साहवर्धक बॅकबेंड, त्याला असे नाव देण्यात आले कारण ते कोब्राच्या मुद्रेसारखे दिसते आणि त्याचा हुड उचलला जातो.

Q2. भुजंगासनाचे महत्त्व काय आहे?

भुजंगासन पाठीचा कणा मजबूत करू शकतो, पोट टोन करू शकतो आणि सर्वात लक्षणीय म्हणजे रक्त परिसंचरण वाढवू शकतो. भुजंगासन हे संपूर्ण शरीराचे आसन आहे जे शारीरिक आणि मानसिक दोन्ही आरोग्य सुधारते. तुमच्या पाठीला त्याचा फायदा होऊ शकतो आणि ते तुमच्या पचनालाही मदत करू शकते.

Q3. भुजंगासन म्हणजे काय आणि त्याचे फायदे?

पाठीचे आरोग्य राखण्यासाठी भुजंगासनाचा सराव करा. एकट्याने किंवा सूर्यनमस्काराचा भाग म्हणून तुमच्या पाठीच्या क्षेत्राची चपळता मजबूत करण्यासाठी आणि वाढवण्यासाठी या आसनाचा वापर करा. या स्थितीचा अवलंब करून तुमचे शरीर आणि पाठीच्या नसा टोन करता येतात. भुजंगासनामुळे तुमची किडनी, यकृत आणि पचन हे सर्व चांगले कार्य करेल.

लक्ष द्या:

तर मित्रांनो वरील लेखात आपण Bhujangasana information in Marathi पाहिले. या लेखात आम्ही Bhujangasana बद्दल सर्व काही माहिती देण्याचा प्रयत्न केला आहे. जर तुमच्या कडे Bhujangasana in Marathi बद्दल आजून काही माहिती असेल तर आम्हाला नक्की संपर्क करा. हा लेख तुम्हाला कसा वाटला ते नक्की कंमेंट बॉक्स मध्ये सांगा.

हे पण वाचा:

Leave a Comment

x